Is er in vluchtelingenkampen ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en community building?

Is er in vluchtelingenkampen ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en community building? Met die vraag stapte ik namens het bestuur van stichting Che Amigo, samen met oprichter Jasper Wegman, enkele weken geleden in het vliegtuig richting Lesbos. De situatie op het eiland lijkt geenzins meer op de uitgangspositie toen we dit idee begin dit jaar oppakten, en de vluchtelingencrisis in Nederland van de radar leek te verdwijnen. Inmiddels is er een brand uitgebroken waarbij een moeder en kind omkwamen, staan de politieke verhoudingen op scherp en is de noodtoestand op kamp Moria afgeroepen. In dit blog deel ik graag het initiatief en mijn ervaringen.

Over Stichting Che Amigo en ons initiële idee

Iedereen is een leider, met talenten en dromen, en kan de community in beweging krijgen – dat is onze overtuiging. Jongeren in kwetsbare gebieden krijgen training en begeleiding bij het opzetten van lokale projecten. Via het pay-it-forward principe en met lokale partners heeft Che Amigo al in allerlei communities blijvende impact voor elkaar gebokst. Dit gebeurde tot voor kort met name in Zuid-Amerika – nu leek de tijd rijp om ook dichterbij huis een initiatief te starten, aansluitend bij het mooie werk dat partner Movement on the Ground (MOTG) , mede opgericht door Johnny de Mol, sinds 2015 doet.

Om het leiderschapsprogramma verder vorm te geven, en de behoefte eraan te verkennen, zijn Dona Dareshoori en Laila Schumann mét Che Amigo en MOTG een paar maanden veldwerk aan het doen. De resultaten van dat onderzoek bieden een helder kader hoe wij met onze inzet het meeste impact kunnen maken onder moeilijke omstandigheden en een nieuwe doelgroep: mensen die huis en haard achter hebben moeten laten – en een nieuwe toekomst in een andere cultuur tegemoet treden. Dona, zelf als Iraanse gevlucht naar Nederland, en Laila, half-Tibetaanse/Duitse nu gesettled in Amsterdam, zijn wat ons betreft de ideale trainers voor deze doelgroep. Vol goede moed vertrokken ze in augustus naar het eiland.

En toen veranderde alles…

Leken de basics redelijk op orde begin dit jaar, sinds deze zomer is de migrantentoestroom in alle hevigheid weer losgebroken, en bereiken ons vanuit MOTG, maar ook andere NGOs zoals Because we Carry zorgwekkende noodsignalen. Volgens UN vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn er alleen al in september meer dan 10.000 migranten in Griekenland gearriveerd – een recordaantal sinds de Europese Unie in 2016 tot de veelbesproken mislukte deal kwam met Turkije (lees hier meer achtergrond). Turkije blijkt allesbehalve veilig en de Griekse immigratiedienst werkt tergend langzaam. Als je je nu als vluchteling aanmeldt, dan heb je met geluk een eerste gesprek in 2021! En met de recente Turkse acties in Noord-Syrië is de situatie nóg complexer geworden en zullen er nieuwe vluchtelingenstromen op gang komen.

Terwijl Dona en Laila op Lesbos zijn begonnen, lees ik over de gewijzigde situatie, en vooral de noodtoestand in Moria, met berichten over wooncontainers bezaaid met matrassen, overal “krakkemikkige koepeltentjes”, rijen voor het eten en zelfs “vechtpartijen vanwege voedseltekorten.” (bron: Volkskrant, sept 2019). Is er in zo’n uitzichtloze situatie ruimte om bezig te zijn met persoonlijke ontwikkeling? Kunnen talentvolle jongeren zich open stellen voor elkaar, en hun omgeving? Verantwoordelijkheid en waardigheid voelen? Durven ze zich uit te spreken over waar ze een bijdrage kunnen leveren? Wat ze willen?

Wat ik aantrof tijdens mijn Lesbos bezoek

Veel afwisseling en een achtbaan vol emoties: zo zou ik mijn ervaring samenvatten, want inderdaad tref ik het vuilnis aan, de stank, prikkeldraad rondom kamp Moria, overal mini tentjes met veel te veel mensen zonder enkele privacy en rijen voor ‘n simpel kopje thee. Het is schrijnend en ik vecht tegen m’n tranen, want wat hebben deze mensen eraan om van mijn gezicht af te lezen hoe moeilijk het is om te zien?

Er is ook een totaal andere kant aan dit verhaal: actieve schoonmaakploegen, mensen die zelf brood aan het bakken zijn of zichtbaar dankbaar een slaapzak ophalen, blij om tenminste in vrede te kunnen leven. En overal tussendoor lachende en spelende kinderen (ik ‘high five’ vrolijk terug) en hardwerkende vrijwilligers die er iets moois van proberen te maken met voetbal of keurig georganiseerde kledingdistributie (“we doen de kleding op hangers zoals in een winkel zodat mensen in waardigheid zelf een jas kunnen uitkiezen. Vroeger moesten bewoners in dozen graaien.”).

Het zijn zonder twijfel de meest barre en schrijnende omstandigheden die ik in mijn leven heb meegemaakt, en toch is er soms een sprankeling van hoop – dat we samen kunnen leren en elkaar nodig hebben, juíst ook als niets vanzelfsprekend meer is.

Over de impact van de workshops van Laila & Dona

Ons leiderschapsprogramma is bedoeld zodat jonge talenten hun passies ontwikkelen én zich inzetten om anderen te helpen door kleine projecten op te zetten. Ik kan dus niet wachten om te horen wat de workshops losmaken.

Hier een aantal voorbeelden:

Op de vraag naar ervaringen, deelt Azim dat hij zijn talenknobbel heeft ontdekt waar hij meer mee zou willen doen. Ook startte hij een project rondom recycling waarbij het spreken van meerdere talen voor de onderlinge samenwerking natuurlijk erg behulpzaam is. Abdolhari en zijn vrouw hebben, na enige aarzeling, zelfs allebei meegedaan aan het programma. Het versterkte niet alleen hun zelfvertrouwen, maar ook hun relatie. De zorg van de kinderen moesten ze immers gelijker verdelen om afwisselend aanwezig te kunnen zijn. Rikha verzucht dat ze hoopt dat ze ooit weer als gewoon ‘mens’ wordt gezien in plaats als een ‘vluchteling’, want ze heeft grootse plannen. Trots en stevig deelt ze dat ze uitstekend is in wiskunde en overweegt later in Human Relations te gaan werken.

Het allermooiste moment? Een jongetje dat vol concentratie zijn talent wil delen op de gitaar om dankbaarheid te tonen. Daar staan we dan: in een situatie waar simpelweg geen woorden voor zijn. Even geen ‘vrijwilliger’ of ‘vluchteling’, maar een groep mensen genietend van het samenzijn, verbonden door de verhalen en de muziek.

Tot slot..

Wil je zelf iets doen, neem een kijkje op de website van MOTGen voor wie durft: ga voor the-real-deal en meld je aan als vrijwilliger on the ground. Dat kan al vanaf twee weken. Een life-changing experience verzekerd.

Meer weten over het werk van Che Amigo? Bezoek onze site en de verhalen. En als je iets wilt geven, dan is jouw financiële steun natuurlijk erg gewaardeerd. Zonder donateurs kan onze stichting niet voortbestaan. Voor trainingsmateriaal en de projecten die de deelnemers gaan opzetten is geld nodig. Laila en Dona krijgen kost en inwoning vergoed. Als bestuursleden doen wij ons werk vrijwillig. Geen strijkstok – only impact.

Jeanine Jansen, november 2019

Published by
Jeanine Jansen

Changing Education, Teamwork & Leadership

Jasper Wegman

Participatiemakers is een netwerkorganisatie opgericht door mij, Jasper Wegman. Naast mijn ervaring als coach en organisatieadviseur bij vele veranderingstrajecten trek ik in 2004 de deur van de Rabobank achter me dicht en richt de stichting Che Amigo op. Mijn doel is om in Latijns-Amerika leiderschap en empowerment te ontwikkelen, samen met mensen van verschillende gemeenschappen. Ik leer door te doen, werk en woon in diverse landen met andere culturen en krijg mensen bij elkaar en in beweging. Kortom: Ik leef mijn verhaal. Betrekken, activeren en verbinden is wat me drijft.

Blogs

Het begint met een gesprek

Vrijblijvend kennismaken en verkennen welke participatiemix bij jouw situatie past? Geef je dan op voor het ‘benen op tafel’ gesprek met Jasper. Leuk extra: je krijgt zijn boek.

"Je hebt aangetoond dat leiderschap bestaat uit het leidinggeven vanuit de innerlijke inspiratie van de groep."


Wijlen Paul de Blot, hoogleraar business spiritualiteit Nyenrode over het boek

=