Daar komen nog twee essentiële vragen bij. Is een arme community wel gebaat bij trainingen, of moet er eerst gewerkt worden aan thema’s als ondervoeding/slechte voeding, tienerzwangerschappen en criminaliteit? En daarnaast: hoe maak je de trainingen duurzaam, zodat een wijk écht in beweging komt?
Een aantal van deze vragen is makkelijker te beantwoorden dan anderen. In een arme community is altijd een gebrek aan van alles. De mensen hebben geen of beperkt toegang tot (gezonde) voeding, (goede) gezondheidszorg, persoonlijke ontwikkeling, veiligheid, gelijke rechten, werkgelegenheid, noem maar op. Natuurlijk verschilt dit van community tot community en zelfs binnen een community kunnen grote verschillen bestaan. Mijn ervaring is gelukkig dat er vaak wel initiatieven zijn in wijken, al dan niet met hulp van een kerk, ngo of lokale overheid. Deze zijn gericht op voeding, naschoolse opvang, sportieve of muzikale activiteiten en verschillende vormen van voorlichting.
Leiderschapstrainingen lijken op het eerste gezicht misschien niet de eerste levensbehoefte in dergelijke wijken. Maar volgens mij wordt de waarde daarvan voor een kwetsbare wijk onderschat. Drugs, jeugdbendes, alcoholproblemen, geweld, etc. ontstaan grotendeels door het ervaren van uitzichtloosheid en soms zelfs zinloosheid van het bestaan in een sloppenwijk. Kinderen hebben weinig initiatiefrijke voorbeeldfiguren (leiders) in de wijk op gebieden die niet illegaal zijn.
Leiderschap nemen over je eigen leven en jezelf ontwikkelen is in deze omstandigheden niet eenvoudig. Trainingen en het gestimuleerd worden om een eigen kleinschalig project op te zetten in de wijk zijn cruciaal om die (talent)ontwikkeling te stimuleren. Het organiseren van of deelnemen aan activiteiten binnen je community, zorgen voor zelfvertrouwen en zingeving. Een doel hebben in je leven, ertoe doen en gewaardeerd worden door je community is erg belangrijk. In de afgelopen tien jaar zien we bij de deelnemers dat dit werkt.
“Trainingen en het gestimuleerd worden een eigen klein project op te zetten in de wijk zijn cruciaal om (talent)ontwikkeling te stimuleren”
Maar helaas… persoonlijke ontwikkeling, leiderschap, ondernemerschap… in arme wijken lijken dit vooral ‘luxeartikelen’ te zijn, terwijl ze hier keihard nodig zijn. Deze onderwerpen vormen de kern van Che Amigo. Onze passie en expertise liggen op het geven van trainingen met deze thema’s en niet op bijvoorbeeld het aanbieden van (voorlichting over) gezonde voeding.
Door de jaren heen krijg ik regelmatig de vraag of we ons niet meer moeten richten op bijvoorbeeld het begeleiden naar werk. Voor mij staan leiderschap, ondernemerschap en begeleiden naar werk niet los van elkaar. Toch richten wij ons vooral op leiderschap. Het gaat erom je bewust te zijn van je eigen talenten, dromen en mogelijkheden. Daar hoort bij dat je open staat voor feedback en je beschikt over verantwoordelijkheidsgevoel en doorzettingsvermogen. Kortom: vaardigheden die je verder helpen bij het vinden van een baan of het beginnen van een eigen bedrijfje. Bij werkgelegenheidstrajecten moet in mijn optiek samengewerkt worden met het lokale bedrijfsleven. Dat zou een te veelomvattend en intensief project voor Che Amigo zijn. We maken de bewuste keuze om ons te focussen op het leiderschapsprogramma. Dat geeft al genoeg uitdagingen.
Waarom leiderschap in een arme community?
Vaak ontbreekt het de mensen en jongeren in achtergestelde wijken aan een positief zelfbeeld. Doordat er weinig mogelijkheden zijn, ligt berusting in een marginaal bestaan op de loer. Daarbij is het vaak een kwestie van overleven en ontstaat er automatisch een urgentie voor een levensinvulling op korte termijn. Zoals eerder gesteld, ontbreekt het aan positief voorbeeldgedrag. Meestal zijn er geen oudere broers, zussen, ooms, tantes of vrienden in de buurt die met positieve projecten of initiatieven bezig zijn. Dus waarom zou het dan in je opkomen om iets te gaan ondernemen of te denken dat je dat überhaupt kan? Succesverhalenzijn er vrijwel niet. Met de ontwikkeling van persoonlijk leiderschap proberen wij dit patroon te doorbreken.
Daarbij zien we dat veel ontwikkelingsprojecten worden geïnitieerd door mensen van buiten de gemeenschap. Na Che Amigo’s eerste project, de middelbare school in de Andes, ben ik op zoek naar een nieuw project. Maar is dat project echt nodig? En wordt het gedragen door de mensen voor wie het bestemd is? Ik kom veel voorbeelden tegen van projecten die niet goed aansluitenbij de behoeften van de lokale bevolking en van projecten die instorten op het moment dat de initiatiefnemer vertrekt.
Met ons leiderschapsprogramma willen we twee vliegen in één klap slaan: duurzame projecten genereren die voortkomen uit de lokale gemeenschap zelf. En daarnaast deze projecten gebruiken als concreet leermiddel en als stimulans voor jonge (potentiële) leiders en zo nieuwe voorbeeldfiguren creëren.
De impact van trainingen
Zelf geloof ik er niet in dat een paar trainingen direct een grote impact hebben. Training is geen wondermiddel om mensen diepgaande inzichten te geven en ‘eventjes’ vaardigheden bij te brengen. Om veel te bereiken is de motivatie van de deelnemer cruciaal. Die moet zich afvragen: sta ik er daadwerkelijk voor open om te leren (over mijzelf) en om nieuw gedrag te oefenen in het dagelijks leven? Het is zoals met alles: als je niet oefent en er geen tijd aan blijft besteden, dan leer je niks. Wij richten ons op een programma voor de lange termijn waarbij persoonlijke motivatie, interactie en vooral het doen centraal staan. Actiegericht leren. De ervaring die we met de trainingen in El Alfarcito hebben opgedaan, helpt ons daarbij. De jongeren moeten na die trainingen verder begeleid worden. Zeker bij het opzetten van projecten. Zo niet, dan daalt de motivatie en komt er op lange termijn weinig tot stand.
Ontwikkeling van een community
Samenvattend komt het erop neer dat we ons richten op leiderschap (talentontwikkeling en bewustwording van eigen keuzes) voor jongeren in arme community’s in Zuid-Amerika. De jongeren moeten gemotiveerd zijn en niet alleen leuke, interactieve trainingen volgen, maar zelf ondernemen. Leren door te doen. Naast persoonlijk leiderschap brengen we de component projectmanagement in: de jongeren moeten zelf een (kleinschalig) project bedenken en uitvoeren. Je leert immers het meeste als je de in de training besproken vaardigheden direct in de praktijk brengt. Tijdens de trainingen reflecteren we op de projecten en bespreken we de leermomenten. Dat maakt het trainingsprogramma heel praktisch en de persoonlijke ontwikkeling uitermate zichtbaar.
Als laatste willen we het trainingsprogramma zo duurzaam mogelijk maken. Met andere woorden: dat het programma door kan gaan als Che Amigo vertrekt uit de community. We besluiten om vanuit het train-de-trainer principe te gaan werken: Che Amigo leidt lokale mensen op als trainer/coach en zij geven het programma vervolgens door aan de lokale jongeren in de wijk. Deze jongeren starten vervolgens initiatieven in de community, waarbij andere doelgroepen betrokken raken. Zo creëer je voorbeeldgedrag en een sneeuwbaleffect in de betreffende community. De hele wijk komt in beweging en ontwikkelt zich.
Nog een groot voordeel van het werken met lokale trainers is dat ze meer impact hebben dan westerse trainers. De deelnemers kunnen zich beter identificeren met de trainers. De trainers zijn belangrijke rolmodellen voor de deelnemers.
De Stichting Che Amigo leidt lokale mensen op als trainer/coach en zij geven het programma vervolgens door aan de lokale jongeren in de wijk. Deze jongeren starten vervolgens initiatieven in de community, waarbij andere doelgroepen betrokken raken. Zo creëer je voorbeeldgedrag en een sneeuwbaleffect in de betreffende community. De hele wijk komt zo in beweging en ontwikkelt zich.
